Bashō ~ Bleached bones in a field

 

photo dtk@hdc.com 2025

野ざらしを
心に風の
しむ身かな

Nozarashi o
Kokoro ni kaze no
Shimu mi kana.

-- Matsuo Bashō (1644-1694)
Bleached bones in a field;
The wind pierces my body,
And it chills my heart.
https://wp.me/p6Tlhs-dV

thế là khăn gói lên đường
phơi thân sương gió dặm trường mênh mang

(dtk phỏng dịch)
*
*
*
26/07/2026, Tokyo
Ghi chú của bạn anh NHV:
「野ざらし紀行」là cuộc du hành lớn đầu tiên của Bashō, chỉ dài khoảng 8 tháng. Mục đích là để rèn luyện bản thân, thăm bạn bè, sáng tác, thăm các danh thắng và di tích văn học ở miền Đông Bắc Nhật Bản, hoàn thiện tư tưởng nghệ thuật và triết lý cho chuyến đi mà thành quả là cho ra đời tác phẩm này. Cũng như là làm nền tảng tư tưởng và triết lý cho những tác phẩm về sau trong chuyến đi cho ra đời tác phẩm lừng danh 「奥の細道」mấy năm sau.

Đây là bài haiku mở đầu tập du ký Nozarashi Kikō (『野ざらし紀行』)

野ざらしを (5)
心に風の (7)
しむ身かな (5)

Bài này được viết trước cuộc du hành. Năm 1684, Bashō rời Edo (nay là Tokyo) với tâm thế:

"Có thể ta sẽ chết bên đường."

Chính vì vậy ông mở đầu tập du ký bằng:

野ざらしを

("Mang trong lòng hình ảnh thân xác sẽ phơi nơi đồng nội...")

Qua chuyến đi này, Bashō bắt đầu hình thành quan niệm cuộc đời là một chuyến lữ hành, ngao du, phải bước đi giữa thiên nhiên để cảm nhận cuộc sống và cái đẹp nằm trong sự vô thường.

1. Dịch nghĩa

Lấy hình ảnh xác phơi ngoài đồng làm điều nghĩ trong lòng,
gió thấm vào tim,
thân này biết bao cảm khái.

1. Phân tích từng câu

2.1 野ざらしを

野ざらし（のざらし）

Thi thể hay xương khô bị bỏ mặc ngoài đồng, phơi nắng phơi mưa, không người chôn cất, ngó ngàng.

2.2 心に風のしむ

心にしむ: thấm vào lòng, xuyên thấu vào tận lòng. Ở đây 風が心にしむ không chỉ là "gió lạnh" mà là cái lạnh của chuyến lữ hành, cái lạnh của kiếp người.

2.3 身かな

Ở đây かな là 切れ字 mang sắc thái đậm ý cảm thán, chiêm nghiệm, than thở: "Ôi, thân này, thân ta...", và 身 không chỉ là cơ thể con người mà là chính bản thân ta. Nhưng かな ở đây không phải để than thân trách phận mình mà là để tập trung và cảm nhận thâm sâu và tự phản tỉnh một cách bình tĩnh

1. Ý nghĩa

Bashō mở đầu bài thơ bằng hình ảnh đập thẳng vào mắt vào của con người, nhấn mạnh ý niệm cuộc đời vô thường, đời người mong manh, chết chóc cô độc trong cuộc sống bấp bênh của 1 hành trình gian nan.
"Ta sẽ lên đường, có lẽ một ngày nào đó thân ta cũng sẽ chết nơi đất khách như những bộ xương kia nằm mưa dãi nắng ngoài đồng". Đây không phải là nỗi sợ chết, tránh cái chết, mà là một sự thật phải chấp nhận như một phần của cuộc hành trình, vẫn lên đường dù biết đầy dẫy cam go, gian khổ và hiểm nguy.
Bashō đã không nói: "Ta sợ, hay ta lo lắng" mà chỉ đưa ra ba hình ảnh bộ xương ngoài đồng, cơn gió lạnh và thân mình để người đọc tự nối kết ba hình ảnh ấy lại. Đây chính là nghệ thuật "nói ít mà gợi nhiều" của thơ haiku. Bài thơ chỉ có 17 âm tiết, nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa:

野ざらし tượng trưng cho cái chết và sự vô thường, cho sự cam go, gian nan của cuộc đời biểu hiện qua những gì có thể xẩy ra trong cuộc hành trình của một lần đi hay là trong cuộc đời con người.

風 tượng trưng cho thiên nhiên, thời gian và số phận.

心にしむ diễn tả sự thấm sâu của cảm xúc, không phải chỉ là cái lạnh thể xác.

かな khép lại bài thơ bằng một tiếng cảm thán lặng lẽ, để dư âm còn vang trong lòng người đọc.

Bài thơ không chỉ là những cảm nghĩ những gì phải đối đầu và kết cục cho một chuyến đi, mà còn mở ra một thái độ sống: sẵn sàng dấn bước, chấp nhận và đối diện với khó khăn bằng sự bình thản.

Dịch thơ

Nghĩ xác phơi đồng nội,
Gió buốt tận tâm can
A, thân này lên đường.





----

ed. dtk@hdc.com 17/01/2025
rev. 26/07/2026 add ghi chú Tokyo

tiếng ve kêu

hình mượn trên Internet

Năm đó, đi nghỉ hè ở miền nam nước Pháp, buổi trưa nằm võng nửa tỉnh nửa mơ, bên gốc cây sồi trong vườn, bỗng nổi râm ran tiếng ve sầu, không rõ từ đâu vọng lại, tưởng như rất gần mà cũng rất xa. Ngôi biệt thự nằm trong một khu rừng trồng đầy những cây thông lớn (pins parasols) và những cây sồi (chênes). Vườn nhà này tiếp theo nhà kia, không thấy ranh giới, chạy dài tới biển...

hình mượn trên Internet

.

.
静けさや
岩にしみ入る
蝉の声

Shizukesa ya
Iwa ni shimiiru
Semi no koe

Ah, such stillness—
The sound of a cicada
sinks into the rocks.

~ Matsuo Bashō 
Tùng Vĩ Ba Tiêu 松尾 芭蕉
(1644–1694)
.
.

.

ôi! tịch liêu

thấm sâu vào đá

tiếng ve kêu

.

(Từ Tokyo, bản dịch của một người bạn của anh NHV

ed. 22/07/2026)

====

(I) Ghi chú của NHV ở Taiwan:

Trong bài haiku:

閑さや（静けさや）
岩にしみ入る
蝉の声

chữ や là một 切れ字（きれじ, kireji – "từ ngắt" hoặc "chữ ngắt"), một đặc trưng quan trọng của thơ haiku.

1. Chức năng của 「や」

や không mang nghĩa từ vựng cụ thể như một trợ từ thông thường, mà có ba chức năng chính:

Ngắt nhịp (tạo một khoảng dừng trong cảm xúc và ý tưởng).

Nhấn mạnh từ đứng trước nó.

Gợi cảm xúc hoặc sự cảm thán, nhưng không nói trực tiếp cảm xúc là gì.

Vì vậy:

閑さや

không đơn thuần có nghĩa là "sự yên tĩnh", mà gần với:

"Ôi, sự tĩnh lặng!"

"Biết bao tĩnh lặng!"

"Một sự tĩnh lặng đến lạ..."

Sau tiếng や, người đọc như dừng lại một nhịp để cảm nhận sự tĩnh mịch, rồi mới chuyển sang hình ảnh:

岩にしみ入る蝉の声

"Tiếng ve thấm vào đá."

Chính khoảng lặng do や tạo ra khiến tiếng ve càng trở nên nổi bật.

1. Tại sao Bashō dùng 「や」 mà không dùng 「かな」?

Trong haiku có nhiều 切れ字, nổi tiếng nhất là:

や: ngắt và mở ra một không gian suy tưởng, khá trung tính.

かな: bộc lộ cảm xúc rõ ràng hơn (than thở, ngạc nhiên, cảm động).

けり: biểu thị sự nhận ra, phát hiện hoặc cảm khái sau khi nhận thức.

Nếu Bashō viết:

閑さかな

thì sắc thái sẽ là:

"Ôi, thật tĩnh lặng biết bao!"

Cảm xúc của tác giả lộ rõ hơn.

Còn:

閑さや

chỉ mở ra một khoảng không gian tĩnh mịch để người đọc tự cảm nhận. Đây chính là phong cách rất đặc trưng của Bashō: ít nói, nhiều gợi.

1. Vai trò trong cấu trúc bài thơ

Haiku này có nhịp 5–7–5:

閑さや (5)
岩にしみ入る (7)
蝉の声 (5)

や nằm ở cuối câu đầu (5 âm), tạo ra một khoảng ngắt (切れ) giữa:

Cảnh nền: "Sự tĩnh lặng..."

Hình ảnh chính: "Tiếng ve thấm vào đá."

Nhờ đó, bài thơ chia thành hai lớp:

Lớp tĩnh: sự im lặng tuyệt đối.

Lớp động: tiếng ve vang lên đến mức tưởng như thấm vào đá.

Điều thú vị là Bashō không nói "tiếng ve phá tan sự yên tĩnh". Ngược lại, tiếng ve lại làm cho người đọc cảm nhận sự tĩnh lặng sâu hơn. Chữ や chính là điểm chuyển giúp tạo nên hiệu quả nghệ thuật ấy, và vì thế được xem là một trong những ví dụ kinh điển về cách dùng 切れ字 trong thơ haiku.
*
*
*
(II) Ghi chú của người bạn ở Tokyo:

Bài haiku bạn nêu là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Matsuo Bashō.

Nguyên văn:

静けさや
岩にしみ入る
蝉の声

Tên tiếng Nhật mà người Nhật thường dùng để gọi bài thơ này là:

「閑さや」（しずかさや）

Lý do là:

Trong các tuyển tập hiện đại, câu đầu thường được viết là 静けさや (しずけさや).

Tuy nhiên, trong bản chép cổ và nhiều nghiên cứu văn học, chữ đầu là 閑さや (しずかさや), dùng chữ Hán 閑 mang nghĩa "tĩnh mịch, u tịch", sâu sắc hơn chữ 静 (yên tĩnh).

Theo thông lệ ở Nhật, thơ haiku không có nhan đề riêng, nên người ta gọi bài thơ bằng câu đầu (初句・発句). Vì vậy tên của bài thơ là:

閑さや（しずかさや） – cách gọi truyền thống.

静けさや（しずけさや） – cách viết hiện đại, phổ biến trong sách giáo khoa.

Ý nghĩa

閑さや（静けさや）: Ôi, sự tĩnh lặng...

岩にしみ入る: thấm sâu vào đá.

蝉の声: tiếng ve.

Một bản dịch tiếng Việt sát nghĩa:

Ôi, tĩnh lặng!
Tiếng ve thấm sâu
Vào trong đá.

Đây được xem là một trong những bài haiku tiêu biểu nhất của Bashō, được sáng tác năm 1689 khi ông viếng Ryūshaku-ji (thường gọi là Yamadera) trong chuyến hành trình nổi tiếng được ghi lại trong Oku no Hosomichi.

*

*

*

Berthillon 3.0

 

Hình Internet

~ 2026

Không nhớ ai đã giới thiệu tôi đến nhà bán kem kỳ cựu này trên đường Saint-Louis-en-l'Île, Paris 4e. Lần đầu tiên đến đó, kể đã khá lâu rồi, cỡ 20 năm là ít, qua đi như mộng. Cái cửa tiệm đó, thoạt trông xinh xắn, nhưng không có gì ấn tượng. Chúng tôi xếp hàng như mọi người, già trẻ lớn bé, cả người bản xứ lẫn du khách bốn phương. Tôi lấy làm lạ, không hiểu có gì đặc biệt, mà thiên hạ đổ xô đến đông thế nhỉ. Lần đó ăn glaces gì, tôi không nhớ nữa, thấy ngon đấy, nhưng có gì ghê gớm lắm đâu. Vậy mà, ít lâu sau, đi ăn glaces ở bao nhiêu nơi khác, đến tận Venise, Florence, New York, London... bỗng nhớ nhung cái tiệm Berthillion khiêm nhường này, bên bờ sông Seine xanh rêu lờ lững. Mà nhớ cái gì cà? Không hẳn là hương vị cà rem tôi chọn, quanh quẩn cũng là vài parfums quen thuộc (vanille, café, chocolat, myrtille, abricot, citron...). Phải là một cái gì khác, rất mơ hồ. Từ đó tôi trở lại chỗ này, bao nhiêu lần rồi, và cả những tiệm nhỏ, chi nhánh hoặc tiệm phân phối hợp đồng với Nhà sản xuất Berthillon, ở khắp Paris và ở vài thành phố lớn tại Pháp.

~ 1968

Bao nhiêu kỷ niệm xưa đổ về như nước lũ. Trước khi tôi sang Pháp  du học, anh tôi, lính về phép 24 giờ mùa xuân Mậu Thân, dẫn tôi ra một tiệm kem đường Lê Lợi Sài Gòn, và được cho thưởng thức món kem nổi tiếng ở đây. Không hiểu sao, hai anh em không nói chuyện gì nhiều hôm đó. Buổi chiều, sau khi xem ở rạp Đại Nam, một cuốn phim Hồng-Kông vô cùng lãng mạn, chúng tôi về nhà ở quận Nhất, tấm lòng niên thiếu bỗng nhiên hoang vắng lạ thường. Đêm hôm đó, tiếng súng nổ rất gần. Cuối năm, tôi lên đường đi xa, biền biệt chưa về.

~ 1955

Hồi ấy gia đình tôi từ Đà Lạt xuống Sài Gòn, ở trong một căn nhà sàn, tức là nhà gỗ cất sát một bờ sông. Xóm tên gọi là xóm Lò Bún, vì có gia đình người cùng làng với cha mẹ tôi ở Hà Đông, di cư vào Nam từ trước 1954, và lập nghiệp sản xuất bún ở đây. Nhà tôi ở cạnh nhà có hai người con gái trẻ, tuổi khoảng đôi mươi, lớn hơn tôi mười lăm mười sáu tuổi. Chúng tôi thỉnh thoảng nói chuyện với nhau qua vách ván chung. Đôi khi chiều muộn, trời mưa rả rích, hai chị em gọi chúng tôi vọng qua vách ván, hỏi có muốn ăn kem đậu xanh không. Hai chị em mỗi ngày đèo nhau trên một chiếc xe đạp, chở một thùng kem đi dạo bán khu Tân Định - Đa Kao. Những ngày mưa, bán ế, đem về cho chúng tôi ăn. Kem đậu xanh ăn ngọt ngọt bùi bùi, hột đậu chín nhưng không nát hẳn, trộn với nước đá bào mát lạnh, ăn thiệt là ngon. Tôi cứ ăn vô tư lự, bao nhiêu lần rồi, mà không biết hai người con gái nhà hàng xóm đang ủ rũ những ngày mưa gió sụt sùi.

~ 1954

Một kỷ niệm ngày thơ vút bay về trong trí nhớ. Hôm đó, mẹ tôi dẫn đi khám mắt ở một phòng bác sĩ nhãn khoa phố Quan Thánh Hà Nội (nhớ mang máng như thế, vì nhà chú Thụ nơi gia đình tôi đến ở tạm, để chuẩn bị di cư vào Nam, thuộc khu phố này). Ra khỏi phòng mạch, mẹ tôi dẫn đến một tiệm kem. Điều tôi thấy lạ lùng hết sức, là khi ăn kem xong, mẹ còn lấy cái dĩa (tôi tưởng chỉ dùng để đựng kem) cho ăn! Hương vị thơm tho mát lạnh, ~ với cái dĩa làm bằng bánh ~, tôi không bao giờ quên, mãi mãi về sau.

Khát nước

Mấy hôm nay khí trời hầm hập từ sa mạc Sahara Phi châu tràn lên phương Bắc. Trong nhà, quạt máy chạy vù vù, nhưng ai nấy mồ hôi nhễ nhại. Nhà tôi, lại muốn vật lộn với mấy con ốc xên trong vườn, cằn nhằn vì tụi nó đã ngốn sạch hai cây dưa leo bio trồng hôm trước. Ruồi muỗi vo ve bay vào bếp lúc nấu ăn, bực cả mình. Chợt nhớ lại một tấm hình cũ, chụp trước một tiệm bán hàng lưu niệm Paris khu 13. 

Đó là một bình cắm nhang để xua đuổi ruồi muỗi mùa hè. Tiếc rằng hôm đó bà xã không mua về một cái, hôm nay chả biết làm sao. Riêng tôi, trên phòng viết sát nóc nhà, nóng quá, phải xuống phòng khách, mơ màng một ly cối (chope) bia lạnh xủi bọt uống ở Munich năm nào. "Ai xui con cuốc gọi vào hè, Cái nóng nung người nóng nóng ghê." 

Hình Internet

Nhớ tới những chai Coca Cola, hồi nhỏ còn ở Việt Nam, cha tôi thỉnh thoảng khui ra cho mọi người uống. Hơi gaz chích vào cuống họng, cơn khát tan biến trong khoảnh khắc. Bây giờ, vô tiệm McDonald's có bán, nhưng các nhà dinh dưỡng khuyên không nên uống, ~ vì chứa nhiều đường có hại cho sức khỏe. Còn những cách giải khát hiệu quả như là: ăn dưa hấu, uống nước chai Badoit (có gaz). Với điều kiện phải bỏ vô tủ lạnh giữ cho đủ lạnh trước khi dùng. Hiện tại đang ở siêu thị Tang Frères, trong khi chờ nhà tôi mua thức ăn thức uống dự trữ đến cuối tuần, tôi đi vòng vòng các gian hàng xem các thứ uống cho mùa hè. Kìa là những hộp nước dừa đủ loại. Lại thấy những hộp sương sa thạch đen yêu thích ngày xưa. Về những hộp nước dừa, chắc không thể nào bằng được những trái dừa tươi bán trên xe ba bánh trước nhà thờ Ngả Sáu, đối diện trường trung học Chu Văn An, năm cuối cùng ở Sài Gòn trước khi du học Pháp. 

Hình Internet

Buổi trưa nắng chang chang, đến xe ba bánh, hỏi mua 1 trái dừa tươi xanh mơn mởn, ông bán dừa cầm rựa chặt cuống dừa, khoét một lỗ to 5-6 cm đường kính, bỏ vào vài hạt muối, nạo sơ sơ vài lát cơm ruột dừa non, rồi đặt vào trong một ống nhựa và đưa cho tôi. Luồng nước dừa hút từ từ nhiều đợt vô cổ họng, mát rượi cả người. Ngay lúc này, không nhớ mình nuốt vào bụng mấy lát cơm ruột dừa non bằng cái gì nữa. Ông hàng dừa phải cho một cái thìa hay vật gì tương tự chứ?

"Thời gian tựa cánh chim bay,
qua dần những tháng cùng ngày
Còn đâu mùa cũ êm vui?
Nhớ thương biết bao giờ nguôi?"

====
Cf. [Hoài cảm]
Tác giả: Cung Tiến
Trình bày: Lệ Thu

https://m.youtube.com/watch?v=NOpObFJwXk0

dtk@hdc.com 25/06/2026



[Phụ lục]
Bình cắm nhang bắt muỗi

@Gemini
​1. Nhận dạng OCR chữ Nhật (Hòa văn):
​飛んで火に入る夏の虫
​(Tonde hi ni iru natsu no mushi)
​2. Giải nghĩa tiếng Việt:
​Ý nghĩa đen:
​飞んで (Tonde): bay (ở thể nối)
​火 (Hi): lửa, ngọn lửa
​に (Ni): vào, hướng đến
​入る (Iru): đi vào, chui vào
​夏の虫 (Natsu no mushi): côn trùng mùa hè
​Kết hợp lại: "Côn trùng mùa hè bay lao vào lửa."
​Ý nghĩa bóng và tục ngữ:
​Đây là một câu tục ngữ Nhật Bản rất phổ biến, tương đương với thành ngữ tiếng Việt: "Thiêu thân lao vào lửa".
​Nó ám chỉ:
​Hành động của một người nào đó, do thiếu hiểu biết, quá hăng hái, hoặc bị cám dỗ, mà tự rước lấy tai họa, nguy hiểm, hoặc thậm chí là cái chết mà không nhận ra hậu quả.
​Thể hiện sự dại dột, bất chấp hiểm nguy để theo đuổi một mục tiêu ngắn hạn hoặc một ảo vọng.
Gemini
​1. Nhận dạng OCR chữ Nhật (Hòa văn):
​飛んで火に入る夏の虫
​(Tonde hi ni iru natsu no mushi)
​2. Giải nghĩa tiếng Việt:
​Ý nghĩa đen:
​飞んで (Tonde): bay (ở thể nối)
​火 (Hi): lửa, ngọn lửa
​に (Ni): vào, hướng đến
​入る (Iru): đi vào, chui vào
​夏の虫 (Natsu no mushi): côn trùng mùa hè
​Kết hợp lại: "Côn trùng mùa hè bay lao vào lửa."
​Ý nghĩa bóng và tục ngữ:
​Đây là một câu tục ngữ Nhật Bản rất phổ biến, tương đương với thành ngữ tiếng Việt: "Thiêu thân lao vào lửa".
​Nó ám chỉ:
​Hành động của một người nào đó, do thiếu hiểu biết, quá hăng hái, hoặc bị cám dỗ, mà tự rước lấy tai họa, nguy hiểm, hoặc thậm chí là cái chết mà không nhận ra hậu quả.
​Thể hiện sự dại dột, bất chấp hiểm nguy để theo đuổi một mục tiêu ngắn hạn hoặc một ảo vọng.






khát nướ

photo 1yy
@@Gemini
​1. Nhận dạng OCR chữ Nhật (Hòa văn):
​飛んで火に入る夏の虫
​(Tonde hi ni iru ntsu no mushi)
​2. Giải nghĩa tiếng Việt:
​Ý nghĩa đen:
​飞んで (Tonde): bay (ở thể nối)
​火 (Hi): lửa, ngọn lửa
​に (Ni): vào, hướng đến
​入る (Iru): đi vào, chui vào
​夏の虫 (Natsu no mushi): côn trùng mùa hè
​Kết hợp lại: "Côn trùng mùa hè bay lao vào lửa."
​Ý nghĩa bóng và tục ngữ:
​Đây là một câu tục ngữ Nhật Bản rất phổ biến, tương đương với thành ngữ tiếng Việt: "Thiêu thân lao vào lửa".
​Nó ám chỉ:
​Hành động của một người nào đó, do thiếu hiểu biết, quá hăng hái, hoặc bị cám dỗ, mà tự rước lấy tai họa, nguy hiểm, hoặc thậm chí là cái chết mà không nhận ra hậu quả.
​Thể hiện sự dại dột, bất chấp hiểm nguy để theo đuổi một mục tiêu ngắn hạn hoặc một ảo vọng.
Gemini
​1. Nhận dạng OCR chữ Nhật (Hòa văn):
​飛んで火に入る夏の虫
​(Tonde hi ni iru natsu no mushi)
​2. Giải nghĩa tiếng Việt:
​Ý nghĩa đen:
​飞んで (Tonde): bay (ở thể nối)
​火 (Hi): lửa, ngọn lửa
​に (Ni): vào, hướng đến
​入る (Iru): đi vào, chui vào
​夏の虫 (Natsu no mushi): côn trùng mùa hè
​Kết hợp lại: "Côn trùng mùa hè bay lao vào lửa."
​Ý nghĩa bóng và tục ngữ:
​Đây là một câu tục ngữ Nhật Bản rất phổ biến, tương đương với thành ngữ tiếng Việt: "Thiêu thân lao vào lửa".
​Nó ám chỉ:
​Hành động của một người nào đó, do thiếu hiểu biết, quá hăng hái, hoặc bị cám dỗ, mà tự rước lấy tai họa, nguy hiểm, hoặc thậm chí là cái chết mà không nhận ra hậu quả.
​Thể hiện sự dại dột, bất chấp hiểm nguy để theo đuổi một mục tiêu ngắn hạn hoặc một ảo vọng.

Alain-Fournier

 

Le livre unique d’Alain-Fournier, mort au front en 1914, à moins de 28 ans, figure dans la Pléiade. C'est une entrée inédite, car aucun auteur d'un seul livre n'avait eu droit à une publication dans cette prestigieuse collection, réputée pour publier les œuvres complètes (ou quasi complètes) des écrivains du patrimoine littéraire mondial. Devenu à jamais l'auteur d'un livre unique publié en 1913, qui a, cette année-là, manqué le Goncourt d'une seule voix. Ce roman totalisait à la fin du siècle dernier plus de quatre millions d’exemplaires vendus.

Ce chef-d'oeuvre intemporel, roman d'amour troublant, demeure l'un des livres français les plus lus au monde. Il est l'œuvre littéraire française la plus traduite et lue dans le monde juste après « Le Petit Prince » de Saint-Exupéry. 

À 18 ans (en 1905), Alain-Fournier croise par hasard Yvonne de Quiévrecourt, jeune femme « blonde, élégante, élancée » et en tombe éperdument amoureux. Il la reverra brièvement huit ans plus tard en 1913 (elle est désormais mariée et à deux enfants). Il lui avoue son amour malheureux et ose lui remettre une lettre (non envoyée) qu'il lui avait écrite.

« Un long roman que j'achève et qui tourne tout autour de vous, de vous que j'ai si peu connue, paraîtra cet hiver », lui annonce-t-il. « Les plus beaux jours de ma vie sont ceux où j'ai pensé le plus ardemment à vous ».

Qu'a-t-elle pensé du roman ? Nul ne le saura jamais. Yvonne de Quièvrecourt a disparu à 79 ans en 1964, sans jamais s'exprimer.

Tham khảo

#alainfournier #LeGrandMeaulnes #lapléiade

chiều một mình qua phố

bầy chim nhảy nhót sân mưa

đường loang loáng nước trúc thừa sắc xanh

người đi lặng lẽ một mình

xe lao vun vút nghe hình bóng phai

====

photos dtk@hdc.com 09/06/2026

@Gemini 

dịch sang Hán và Anh ngữ.

1) 題目：暮色獨步街頭

đề mục： mộ sắc độc bộ nhai đầu

​群鳥飛翻下雨庭，

​quần điểu phi phiên hạ vũ đình，

路光瀲灩竹逾青。

lộ quang liễm liễm trúc du thanh。

行人步履孤單靜，

hành nhân bộ lí cô đan tĩnh，

車影奔馳逐杳冥。

xa ảnh bôn trì trục yểu minh。

​Phiên âm Hán-Việt:

Quần điểu phi phiên hạ vũ đình,

Lộ quang liễm diễm trúc du thanh.

Hành nhân bộ lý cô đơn tĩnh,

Xa ảnh bôn trì trục yểu minh.

​2. Dịch sang Anh ngữ (English Translation)

​Title: Walking Alone Down the Street in the Afternoon

​Flocks of birds hop and fly across the rainy square,

The wet road gleams, while bamboos overflow with green.

A solitary soul walks in silence,

As cars rush past, fading like a blurring dream.

buổi sáng trời mưa

 
[ed. 04/05/2026 13:45]

sáng mới ra khỏi cửa
mưa đã nặng hạt rồi
mũ dù thêm khăn gói
ta lên đường đi thôi

métro giờ vắng người
đường hầm dành riêng tôi
Paris đất văn vật
nghệ thuật cùng lên ngôi

phố phường loang loáng nước
xe cộ chạy như hươu
dù giăng ra mỗi bước
áo vàng đỏ xiêu xiêu

lá xanh cây tắm gội
giọt rơi mát má môi
trời tháng 5 diệu vợi
đây địa đàng của tôi

***
@Gemini AI chuyển ngữ
sang Hán văn và Anh văn.

​1. Hán văn (Phồn thể) - 漢文
​晨雨
​thần vũ
.
​晨起初開戶，
​thần khởi sơ khai hộ，
大雨已傾城。
đại vũ dĩ khuynh thành。
披巾執傘去，
phi cân chấp tán khứ，
獨向遠方行。
độc hướng viễn phương hành。
​地鐵人煙稀，
​địa thiết nhân yên hi，
幽廊我自歸。
u lang ngã tự quy。
巴黎文物地，
Ba Lê văn vật địa，
藝術共騰飛。
nghệ thuật cộng đằng phi。
​街市含餘潤，
​nhai thị hàm dư nhuận，
車如鹿走忙。
xa như lộc tẩu mang。
繽紛傘影亂，
tân phân tán ảnh loạn，
紅袖間金黃。
hồng tụ gian kim hoàng。
​綠葉經新沐，
​lục diệp kinh tân mộc，
珠璣拂面涼。
châu ki phất diện lương。
五月天如幻，
ngũ nguyệt thiên như huyễn，
此處即天堂。
thử xứ tức thiên đường。

​2. English Translation
Anh văn
.
​A Rainy Morning
.
​Stepping out at break of dawn,
The rain is already falling fast.
With hat, umbrella, and bags in hand,
I set off on my way at last.
​The Métro is empty at this hour,
The tunnels belong to me alone.
In Paris, land of heritage and lore,
Where art and life share a throne.
​The streets are slick with shimmering light,
Traffic darts like deer through the spray.
Umbrellas bloom along every path,
Yellow and red coats swaying away.
​Green leaves bathed in the morning wash,
Cool droplets brush my lips and face.
The distant charm of a bright May sky,
My own paradise, this very place.

====
dtk@hdc.com 04/05/2026 13:45

Nhã ca

Đi~về Thụy Điển~Le Havre, 
Xa xôi gần gũi ta bà bồng bênh.
Bên đồi bông trắng mông mênh, 
Chia tay bến lạ bồng bềnh lãng du.
Bình An bến cũ trang thơ, 

Ngày mai lại xách ba-lô gậy dài.
Bóng ngày qua mộng trúc mai, 
Trời xanh 

mây trắng 

bay hoài ngàn năm.

(dtk, thứ Bảy 09/05/2026)

====
Ghi chú
(*01) Nhã ca: the Canticle of Canticles or the Song of Solomon.
Riêng tặng 2 bạn PTTT & NQT
(*02) Le Havre = Bến Bình An
Cf. FB Tri Luc 
====

Nhã ca: the Canticle of Canticles or the Song of Solomon.

Tranh Marc Chagall

ed. 14/05/2026 11:21

con đường

 

con đường về trọ
trong chân
ngón đi
mở lối
ngón vần thời gian
Thi Vũ
("rằm, Thơ 14 chữ", Qm xuất bản, 2018)

----
photo dtk@hdc.com ~ ngày xuân phân Bính Ngọ 20/03/2026, Saint-André des Arts
Lycée Fénélon
2 Rue de l'Éperon, 75006 Paris


@dtk
Vũ Hoàng Thư 

đọc đi đọc lại bài thơ "con đường" của Thi Vũ, nhớ đến bài viết về tập thơ "rằm", lại mong ước anh Vũ Hoàng Thư tản mạn riêng cho bài này, để thấm thía hơn nữa bước đi lang thang ngày nọ, qua phố Saint-André des Arts.

@vht
Dang The-Kiet
Anh Đặng Thế Kiệt ơi, vui cùng anh với đôi lời hý luận khi đọc hai câu lục bát của anh Thi Vũ:
     
con đường về trọ
trong chân
ngón đi
mở lối
ngón vần thời gian
- Thi Vũ
     
“con đường về trọ / trong chân”
Đây là một đảo ngược thú vị giữa chủ thể và khách thể,  chân không đi trên đường mà con đường nằm trong chân. Như thế, con đường không còn là không gian bên ngoài, mà trở thành kinh nghiệm sống đã nội tại hóa. Phải chăng hành trình đời người không ở đâu xa, nó nằm ngay trong từng bước đi, từng centimètre thân thể.
     
“ngón đi / mở lối”
“Ngón đi” là một sáng tạo ngôn ngữ. Không phải “bước đi” mà là “ngón”, chi tiết nhỏ nhất của chuyển động. Vì vậy, cái lớn (con đường) được tạo nên bởi cái cực nhỏ (ngón).
“Mở lối” nhắm đến sự khai sinh: mỗi bước không chỉ đi theo lối cũ, mà đang tạo ra lối mới.
      
“ngón vần thời gian” chính từng chuyển động nhỏ của con người đang làm thơ với thời gian, đang sắp xếp, đang “gieo vần” cho dòng chảy vô hình tận ấy.
     
Từ 2 câu lục bát của Thi Vũ, mở ra những trực giác triết học: không phải ta sống trong thế giới, mà thế giới xuất hiện trong kinh nghiệm của ta. “Con đường” không còn là vật thể địa lý mà là ký ức chuyển động đã tích tụ trong thân xác. Cái toàn thể, hành trình, được sinh ra từ cái gần như không đáng kể, ngón chân. Lý thú phải không? Đại tam thiên thế giới nằm trên đầu hạt cải (thiền sư Khánh Hỷ)
Từng chuyển động nho nhỏ của thân thể đang hình thành, cấu trúc, thậm chí “làm thơ” cho thời gian.
Tóm lại, ta không chỉ là thời gian, ta đang lặng lẽ gieo vần cho nó bằng từng ngón chân. Một ý niệm rất gần với thiền sư Dōgen: ta không ở trong thời gian, ta là thời gian.
- vht, 3/27/2026

@dtk
Vũ Hoàng Thư 

hôm trước lang thang phố cũ, đi ngang ngôi trường chan hòa nắng mới, vài học sinh trai gái ngồi hay đứng bên thềm... Bao nhiêu kỉ niệm đổ về như nước lũ. Cả một tuần, lòng mãi bồi hồi. Tối hôm qua, lật bâng quơ tập thơ Thi Vũ, đúng bài "con đường", đọc ba lượt, vụt nhận ra có cái gì rất gần với tấm hình trên. Thế là chép ngay bài thơ, ~ kèm bức ảnh minh họa cho thơ, hoặc lấy thơ minh giải cho ảnh?

"mặt em
ánh sáng bay ngang
u minh
mù mịt
đóa vàng
nở tươi"
("Kyoto", Thi Vũ)

Ấy là 14 chữ thơ nói hộ lòng tôi khi đọc lời tán ở trên.

----

cornet pistache

(brouillon) 24 fév 2026

(online)

Chiều nay, theo nhà tôi đi siêu thị.
Thường thường, để bà đi chợ, còn tôi đi phất phơ trong gian sách báo, hoặc ngồi chờ ở quán cà-phê.
Đi ngang hành lang chính, thấy những lồng kính bày ê hề bánh ngọt, thứ bánh truyền thống của người Bắc Phi (Algériens, Marocains, v.v.). 

Phần 1

Ah, bây giờ là lễ Ramadan! 

Lần đầu tiên, tôi quyết định chọn mua 1 cái trong la liệt những cái bánh kia.

Lý do duy nhất khiến tôi lấy quyết định này, — là một kỷ niệm gần 50 năm về trước.

(viết online, còn tiếp)

Phần 2

17:38 

Năm đó, tôi vừa ra trường Université Paris VI Pierre et Marie Curie, chuyên ngành Tin học và Viễn thông.  

Nhiệm sở ở Paris, trung tâm chuyên về Điện thoại cho xe hơi (Téléphone de Voiture). 

Mấy tháng đầu, rất nhàn hạ, mỗi ngày vào văn phòng, làm vài chuyện giấy má routine, rồi đi phất phơ trong những hành lang hun hút, đầy dẫy những giàn máy đủ loại, — commutateurs, transmetteurs, ordinateurs, appareils radiophoniques, v.v. 

Những tiếng động lách cách, u u gió thổi, tiếng điện thoại xe hơi léo nhéo do những nhân viên kỹ thuật làm việc bảo trì hệ thống... làm cho tôi buồn ngủ. 

18:01 
Một hôm, đứng ngẩn người trước một cái télétype, với cuộn ruban đục lỗ, tương tự như tấm thẻ perforée máy IBM thời đó. 

Cái télétype này nối vào một giàn máy tính điện tử, lúc đó tôi đã thấy nó rất lỗi thời.  Ấy thế mà nó cai quản cho cả hệ thống Téléphone de Voiture của thành phố Paris.   

Thời đó, hệ thống này chỉ có thể điều hành tối đa 20 ngàn khách hộ (abonnés) có điện thoại trong xe riêng. Hiển nhiên, những khách hộ  này là những người trong giới thượng lưu: ...

18:16
(quán cà-phê đóng cửa, tôi là khách cuối cùng)

22:17
(viết tiếp)

... dân làm áp-phe lớn, animateurs de station de radio ou de chaînes de télévision, hommes politiques, vedettes de cinéma, chanteurs, journalistes, etc.

Chẳng hạn, một hôm, Roman Polanski (nhà đạo diễn điện ảnh)  lại kêu ca vì gặp phải vấn đề gì đó với điện thoại trong xe của ông ta. Hồi đó, một bộ máy điện thoại xe cồng kềnh hơn cả bình điện (accumulateur électrique), đâu có "thủ cơ" nằm gọn trong lòng bàn tay như bây giờ. 

Đúng lúc tôi đang ngẩn người ra như vậy, thì ông giám đốc trung tâm đi ngang, chào tôi và hỏi chuyện. 

Đại khái, ông ta đã quan sát và nhận thấy tôi có vẻ thích thú với những máy móc ở đây. Và ông nói đang có chương trình cải tiến hệ thống điều hành điện thoại xe hơi.

Tuy mới ra trường, kiến thức chuyên môn còn nặng về lý thuyết, dù có làm vài dự án trong giáo trình đại học, nhưng ở đây phải dùng tới một real-times operating system (système d'exploitation temps réel), đâu phải dễ xơi.

Thế mà tôi vẫn liều lĩnh nhận lời tham gia chương trình cải tổ của ban giám đốc. 

Tôi nói thêm ý muốn thay đổi, trong toàn bộ guồng máy cũ kỹ ở đây, cái télétype chạy lạch cạch với cuộn giấy đục lỗ kia.

Thế là ông giám đốc quyết định giao cho tôi làm Chef de projet du Comparateur du Système de Téléphone de Voiture de Paris. 

(còn tiếp)

26 février 2026 19:20

Thực ra, tôi không hẳn liêu lĩnh như thế. Khi mới đến đây, trong văn phòng đã có một cái thùng máy nằm trong một góc, trông như cái máy giặt quần áo, mà lạ quá, không thấy ai đụng đến.
Tôi tò mò lấy chồng notices bày trên kệ tủ ra đọc, rồi táy máy dùng thử. Hóa ra, nó là một hệ thống phát triển (système de développement) (*01), dùng để phát triển ra những bộ máy cai quản kỹ thuật khác. 

Đặc biệt, đó là một hệ thống mới nhất khoảng thời gian ấy (1980-1984), của hãng Intel, đang nổi tiếng như cồn, với những chips micro-processeurs 8 bits hay 16 bits, trang bị cho hầu hết những PC Windows của Microsoft. Người ta còn nhớ dòng chữ "Intel inside" nhan nhản trong những cửa hàng informatique,  trên màn ảnh những máy tính cá nhân thời đó.

(còn tiếp)

Chú thích

(*01) système de développement: https://fr.wikipedia.org/wiki/D%C3%A9veloppement_de_logiciel

Software development is the process of designing, creating, testing, and maintaining software applications to meet specific user needs or business objectives. The process is more encompassing than programming, writing code, in that it includes conceiving the goal, evaluating feasibility, analyzing requirements, design, testing and release. The process is part of software engineering which also includes organizational management, project management, configuration management and other aspects.^[1]

Software development involves many skills and job specializations including programming, testing, documentation, graphic design, user support, marketing, and fundraising.

Software development involves many tools including: compiler, integrated development environment (IDE), version control, computer-aided software engineering, and word processor.

The details of the process used for a development effort vary. The process may be confined to a formal, documented standard, or it can be customized and emergent for the development effort. The process may be sequential, in which each major phase (i.e., design, implement, and test) is completed before the next begins, but an iterative approach – where small aspects are separately designed, implemented, and tested – can reduce risk and cost and increase quality.

Afficher le contenu tronqué
3 photos

cà-phê cornet pistache
couloir Ramadan


(còn tiếp)











at February 24, 2026
Share

những ngày xưa thân ái

Khoảng những năm 2000-2005, tôi đang tiến hành thực hiện "Tự điển Thiều Chửu online".

Lúc đó, tôi cũng là một thành viên của "Lớp Hán Việt" yahoo group, chuyên về đề tài chữ Hán Nôm, do một số giáo sư thuộc Viện Việt Học (USA, California) phụ trách.

Nhờ thế, tôi biết đến anh bạn trẻ tên Viet Gutenberg, chuyên gia thực vật học, ở Calgary (Canada). Anh ấy cũng thích văn thơ và nghiên cứu Hán Nôm. 

Dần dà chúng tôi thân thiết với nhau hơn, rồi cùng với một vài bạn của anh ấy, lập ra diễn đàn Yahoo Huê Diệp Chi và cùng nhau soạn thảo trang web "Bách Thảo Trong Thi Ca". 

Mục đích là đưa lên mạng những tài liệu chuyên đề, viết bằng ngôn ngữ Hán Việt Nôm, về hoa cỏ, phụ thêm hình ảnh, thi ca, hội họa, v.v.

Ngày tháng thoi đưa, mấy tháng sau, đã đưa lên trang web nhiều đề mục như sau:

hoa cỏ thi ca

cây lá hán nôm

hoa thơm cỏ lạ

thi kinh thảo mộc

Shakespeare's Garden

vườn Nguyễn Du

vườn Địa Đàng

vườn Thiền

Xem từng trang, mới thấy công phu của anh Viet Gutenberg, mà chúng tôi gọi thân mật là vG.

Bao nhiêu là thi văn, lời ca của những nhân tài kim cổ:

Nguyễn Du

Shakespeare

Bạch Cư Dị

Tản Đà

Quách Tấn

Tô Đông Pha

Lý Bạch

Cao Bá Quát

Nguyễn Trãi

Nguyên Đình Chiểu

v.v.

Mỗi trang được minh họa bằng những hình ảnh, audio, video... mượn trên mạng Internet, hoặc do chính những thành viên của Nhóm Huê Diệp Chi thực hiện.

Mùng 4 tháng Giêng Bính Ngọ 2026, nhìn chậu hoa đào nở rộ, vụt nhớ tới trang web "Bách Thảo Trong Thi Ca", và các bạn trong nhóm.

Tôi viết một status Facebook mấy câu vắn tắt, kèm theo hai tấm hình hoa đào.

Chẳng ngờ, bạn cũ lần lượt đáp lời, mỗi người một câu cảm khái.

Chỉ riêng anh Viet Gutenberg, đi đâu biền biệt chưa về.

Nhớ đã 15 năm là ít, anh đi du lịch Thái Lan và về thăm lại cố hương. 

Một hôm anh ấy bị lật thuyền, laptop chìm sông, không vớt lại được. Anh kể đã đánh mất login và mật mã của anh, ~ vốn là admin trang web.

Sau đó ít lâu, anh vắng mặt trên diễn đàn, bao nhiều năm tháng, và trạm web không còn ai chăm sóc, ngày nay đổ gãy tiêu điều.

Tôi gửi anh một bài thơ tứ tuyệt của Quách Tấn:

"Từ buổi thuyền đi khách thuận dằm

Trông chừng bến cũ biệt mù tăm

Cảm thương chiếc lá bay theo gió

Riêng nhớ tình xưa ghé đến thăm."

Dưới đây, xin chép lại trang Facebook, với những lời đằm thắm, về những ngày xưa thân ái.

(*** FB Dang The-Kiet ***)

https://www.facebook.com/share/p/1Mo7JQ5Frx/

Và mùa xuân có hoa anh đào...

(mùng 4 tháng Giêng, Bính Ngọ 2026)

----

Chậu hoa này, bưng từ ngoài vườn vào nhà, từ một tuần lễ trước.

Cf.

https://www.facebook.com/share/p/17x3Ec9KPS/

@dtk

Lo Thuong
Tiếc là không có anh Thưởng chụp cho một tấm. Tôi chụp bằng smartphone S24, chụp tới chụp lui, không thể nào đẹp bằng máy Nikon D800.

Hình hoa mai của anh Thưởng

@nguyen thu cuc

Đẹp lắm đó Kiệt ơi. Màu hoa thật dễ thương 👍❤️💕

@dtk
Thu Cuc Nguyen
Chị Cúc chụp bằng iPhone 11 cũng rực rỡ vô cùng. Nhiều khi thấy hoa đẹp quá, chụp không được đẹp, muốn vứt cái Samsung S24 đi cho rồi. Có bạn nói, tại mi chụp dở, chứ đâu phải tại máy. Hi, hi.

@nguyen thu cuc
Dang The-Kiet
Kiệt chụp hình cũng rất đẹp đó, Kiệt ơi. Đừng vứt cái Samsung S24 đi nha, tội nghiệp nó

@dtk
Thu Cuc Nguyen

Hoa cúc đây, chị Cúc ơi.

@nguyen thu cuc
Dang The-Kiet  
Rực rỡ quá👍❤️💕

@dtk
Hình hoa diên vĩ của chị Cúc

photo nguyen thu cuc

@dtk

Luong Nguyen

Anh Lương chụp hình hết sẩy. Anh cũng là họa sĩ, dùng kĩ thuật số, gần đây lại bổ sung thêm nhiều tools AI rất thành công. Hôm nay, xin mượn một bức tranh hoa đào của anh nhé.

tranh luong nguyen

====

Tháng Giêng là tháng ăn chơi...
====

@Luong Nguyen
Dang The-Kiet
Chụp hình nhiều khi cũng tùy hứng nữa, chứ anh Kiệt có nhiều hình đẹp như bức hình hoa lan kèm đây (đã hơn 10 năm rồi đó — hình gốc của anh Kiệt cất đâu kỹ quá tìm không ra !)

tranh luong nguyen 

(theo photo dtk)

@dtk

Luong Nguyen
Ah, hình hoa lan này chụp bằng Nikon D70. Máy này bị rớt một cái đùng năm nọ, hỏng rồi.

@dtk
Mai Dao
Nói chuyện chụp hình hoa lá cành, không thể quên chị Mai. Mấy chục năm về trước, từ khi cùng với Viet Gutenberg lập ra trang web "Bách thảo trong thi ca"

@maidao
Cám ơn anh Kiệt và mọi người trong Group Hue Diệp Chi. Đã có 1 thời gian rất vui, và rất lành mạnh Mai theo đuổi thú vui ngắm hoa, sưu tầm thi nhạc, và chụp hình với các bạn và các anh chị em.

photo maidao

@dtk
Xem lại trang về cam thảo ngày xưa 

http://viet.gutenberg.free.fr/huediepchi/hPlants/glycyrrhizaSpp.html

@maidao
Hoa mai này, không biết anh bạn học Xuân Mai lấy từ đâu. Mai chôm về máy mình. Cùng là bản quyền của những người tên Mai. Nhưng không kinh doanh nên chắc không sao.

photo maidao chuyển

@dtk

Web "Hoa trong nhạc" của anh Lương:

https://vietnamtudien.org/hoatrongnhac/

Trang dưới đây có hình chụp hoa anh đào của chị Mai:

https://vietnamtudien.org/hoatrongnhac/anhdao2.html

@dtk
Hình mai vàng (Việt Nam) của anh Thưởng.

@lo thuong
Thời đó HDC vui lắm, đúng nghĩa đen hoa lá cành luôn! Ai chụp hình cũng đẹp, mỗi người một phong cách. Anh Nut chuyên về lan!
Anh Lương nói đúng, phải có hứng mới chụp hình đẹp được!

@dtk
Luong Nguyen Lo Thuong Mai Dao Gió-O Hải Ngoại Trang Pham 
Quên nói là khi trạm web có được hơn 100 mục từ (entries), thì anh Võ Văn Ái (1935-2023) Nhà xuất bản Quê Mẹ có nhã ý muốn in thành sách, ý để cho giới trẻ thế hệ thứ hai (sau 1975) học tiếng Việt, vừa vui vừa học. Tôi có bàn với vG về dự án này. Nhưng không nhớ vì lý do gì, vG có vẻ ngần ngại, và tôi khoảng thời gian đó cũng hơi bận việc, nên bỏ qua việc in sách này.

@dtk
Luong Nguyen 

Ở đây, menu có gỏi đu đủ bò khô 

(restaurant Như Ý, Marne-La-Vallée, 21/02/2026)

Bánh dày & bánh chưng (hình mượn trên Internet)

@dtk

cuộc cờ 

(dtk@hdc.com, 21/02/2026)

@dtk

Bách Thảo Trong Thi Ca
Bính Ngọ 2026/02/21

index

Mùi cam thảo

http://viet.gutenberg.free.fr/huediepchi/hPlants/glycyrrhizaSpp.html

@dtk

Trường hận ca (Bạch Cư Dị, Tản Đà dịch)
Giáp mặt phù dung (Đinh Hùng)

@dtk
Luong Nguyen
Thuyền viễn xứ (Huyền Chi)

https://vietnamtudien.org/thophonhac/thvienxu_hchi.html

@dtk
Luong Nguyen
Anh cho em mùa xuân (Kim Tuấn)

https://vietnamtudien.org/thophonhac/nuhoavg_kt.html

@dtk
Minh Truong là người đến với huediepchi khoảng 10 năm sau này.
Anh sống bên Đức, tỉnh Köln. Anh chụp hình kỹ thuật rất cao, và cũng thích làm thơ.
Xin gửi kèm theo sau một hình anh mới chụp, — khá khôi hài phải không, nhà nhiếp ảnh tự giễu cười mình.