Bashō ~ Bleached bones in a field

 

photo dtk@hdc.com 2025

野ざらしを
心に風の
しむ身かな

Nozarashi o
Kokoro ni kaze no
Shimu mi kana.

-- Matsuo Bashō (1644-1694)
Bleached bones in a field;
The wind pierces my body,
And it chills my heart.
https://wp.me/p6Tlhs-dV

thế là khăn gói lên đường
phơi thân sương gió dặm trường mênh mang

(dtk phỏng dịch)
*
*
*
26/07/2026, Tokyo
Ghi chú của bạn anh NHV:
「野ざらし紀行」là cuộc du hành lớn đầu tiên của Bashō, chỉ dài khoảng 8 tháng. Mục đích là để rèn luyện bản thân, thăm bạn bè, sáng tác, thăm các danh thắng và di tích văn học ở miền Đông Bắc Nhật Bản, hoàn thiện tư tưởng nghệ thuật và triết lý cho chuyến đi mà thành quả là cho ra đời tác phẩm này. Cũng như là làm nền tảng tư tưởng và triết lý cho những tác phẩm về sau trong chuyến đi cho ra đời tác phẩm lừng danh 「奥の細道」mấy năm sau.

Đây là bài haiku mở đầu tập du ký Nozarashi Kikō (『野ざらし紀行』)

野ざらしを (5)
心に風の (7)
しむ身かな (5)

Bài này được viết trước cuộc du hành. Năm 1684, Bashō rời Edo (nay là Tokyo) với tâm thế:

"Có thể ta sẽ chết bên đường."

Chính vì vậy ông mở đầu tập du ký bằng:

野ざらしを

("Mang trong lòng hình ảnh thân xác sẽ phơi nơi đồng nội...")

Qua chuyến đi này, Bashō bắt đầu hình thành quan niệm cuộc đời là một chuyến lữ hành, ngao du, phải bước đi giữa thiên nhiên để cảm nhận cuộc sống và cái đẹp nằm trong sự vô thường.

1. Dịch nghĩa

Lấy hình ảnh xác phơi ngoài đồng làm điều nghĩ trong lòng,
gió thấm vào tim,
thân này biết bao cảm khái.

1. Phân tích từng câu

2.1 野ざらしを

野ざらし（のざらし）

Thi thể hay xương khô bị bỏ mặc ngoài đồng, phơi nắng phơi mưa, không người chôn cất, ngó ngàng.

2.2 心に風のしむ

心にしむ: thấm vào lòng, xuyên thấu vào tận lòng. Ở đây 風が心にしむ không chỉ là "gió lạnh" mà là cái lạnh của chuyến lữ hành, cái lạnh của kiếp người.

2.3 身かな

Ở đây かな là 切れ字 mang sắc thái đậm ý cảm thán, chiêm nghiệm, than thở: "Ôi, thân này, thân ta...", và 身 không chỉ là cơ thể con người mà là chính bản thân ta. Nhưng かな ở đây không phải để than thân trách phận mình mà là để tập trung và cảm nhận thâm sâu và tự phản tỉnh một cách bình tĩnh

1. Ý nghĩa

Bashō mở đầu bài thơ bằng hình ảnh đập thẳng vào mắt vào của con người, nhấn mạnh ý niệm cuộc đời vô thường, đời người mong manh, chết chóc cô độc trong cuộc sống bấp bênh của 1 hành trình gian nan.
"Ta sẽ lên đường, có lẽ một ngày nào đó thân ta cũng sẽ chết nơi đất khách như những bộ xương kia nằm mưa dãi nắng ngoài đồng". Đây không phải là nỗi sợ chết, tránh cái chết, mà là một sự thật phải chấp nhận như một phần của cuộc hành trình, vẫn lên đường dù biết đầy dẫy cam go, gian khổ và hiểm nguy.
Bashō đã không nói: "Ta sợ, hay ta lo lắng" mà chỉ đưa ra ba hình ảnh bộ xương ngoài đồng, cơn gió lạnh và thân mình để người đọc tự nối kết ba hình ảnh ấy lại. Đây chính là nghệ thuật "nói ít mà gợi nhiều" của thơ haiku. Bài thơ chỉ có 17 âm tiết, nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa:

野ざらし tượng trưng cho cái chết và sự vô thường, cho sự cam go, gian nan của cuộc đời biểu hiện qua những gì có thể xẩy ra trong cuộc hành trình của một lần đi hay là trong cuộc đời con người.

風 tượng trưng cho thiên nhiên, thời gian và số phận.

心にしむ diễn tả sự thấm sâu của cảm xúc, không phải chỉ là cái lạnh thể xác.

かな khép lại bài thơ bằng một tiếng cảm thán lặng lẽ, để dư âm còn vang trong lòng người đọc.

Bài thơ không chỉ là những cảm nghĩ những gì phải đối đầu và kết cục cho một chuyến đi, mà còn mở ra một thái độ sống: sẵn sàng dấn bước, chấp nhận và đối diện với khó khăn bằng sự bình thản.

Dịch thơ

Nghĩ xác phơi đồng nội,
Gió buốt tận tâm can
A, thân này lên đường.





----

ed. dtk@hdc.com 17/01/2025
rev. 26/07/2026 add ghi chú Tokyo